Kategori: Genel

 “Türkiye çok önemli bir coğrafyada. Bakın, dünya dengeleri değişiyor. Çin’e, Amerika’ya, İngiltere’ye, Orta Doğu politikalarına bakın, Osmanlı’nın topraklarına bakın. O coğrafyada yaşayan insanlara bakın. Türkiye o coğrafyaya gitmek, o coğrafyada yeniden kendi kişiliğini korumak, geliştirmek zorundadır. Biz dünyanın önemli, sayılı ülkelerinden birisi olmak zorundayız. Küçülerek değil, büyüyerek gitmek zorundayız. Türk cumhuriyetlerinde de Türkiye olmalı, Osmanlı coğrafyasında da Türkiye olmalı, Akdeniz coğrafyasında da Türkiye olmalı. Bunun mücadelesini vermek zorundayız.”

 Bu sözler AK Parti’li ya da MHP’li bir siyasetçiye değil, CHP Genel Başkanlığına geri dönen Kemal Kılıçdaroğlu’na ait. Kemal Beyin dönüş şekli ve parti içi yaşananlar hala tartışılsa da sözleri önemli bir kırılmaya işaret; Türkiye Cumhuriyeti ikinci yüzyılında artık geri dönüşü olmayan bir değişimle yeni bir devlet politikasıyla hareket ediyor ve CHP Lideri bunun farkında. Kılıçdaroğlu’nun bahsettiği mevzular bir parti genel başkanının düşüncelerinden ziyade; siyaseti, Türkiye’yi ve Dünya’yı okuyan tecrübeli bir siyasetçinin durum tespitidir. 

 Dünya gerçekten de yeni ve köklü değişim yaşıyor. NATO ilk defa bu kadar iç tartışmalarla anılıyor. İngiltere Brexit ile AB’den çıktı. Peşi sıra Fransa ve Almanya arası AB’nin liderliğini alma kavgası yerini birliği bir arada tutabilme telaşına döndü. İngiltere Kralı ile ABD Başkanı kameralar önünde ‘’tatlı-sert’’ tartışmalar yaşıyor. AB’nin ekonomik gücü zayıflıyor. Lokomotif Almanya’nın lokomotifi otomotiv sektöründeki payı daralıyor. Üstüne Çin ve ABD arasındaki elektrikli araba rekabetinde Avrupa’nın geride kalması da gelecek için umut vermiyor. Çin ve Hindistan pastadan aldıkları payı arttırmak için her geçen gün yeni hamleler yapıyor. ABD, enerjideki gücünü arttırarak enerji fiyatlarıyla Dünya’da etkisini yükseltiyor.

 Yani bir çok ezber, bir çok dostluk, bir çok düşmanlık değişiyor. Turgut Özal’ın ünlü ‘’çuval karışıyor’’ metaforu yaşanıyor. Kim üste çıkar kim altta kalır zaman gösterecek. Bu yeni düzende gereken şey yeni bir devlet politikası ki Türkiye Yüzyılı da buna işaret ediyor. Kılıçdaroğlu aslında ‘’olmalı’’ derken Türkiye’nin son 10-15 yıldır iyice yoğunlaşan politikalarını, hali hazırda yapılanları anlatıyor zaten. Türkiye milli silah ve milli savunma sanayileriyle en kötü senaryolara hazırlanıyor, diğer yandan Kemal Bey’in işaret ettiği Osmanlı’nın bakiyesi olan coğrafyalarda varlığını iyice hissettiriyor. Şehit Padişahımız I. Murat’ın mezarını da koruyan Kosova’ya drone veriyor. O dronelar Sırp tacizlerine karşı sınırda havalanınca Sırp Cumhurbaşkanı Türkiye’nin gücünü işaret ediyor. Keza Doğu’da da Suriye ve Irak başta olmak üzere etkinliğimiz artarken Afrika’da Avrupa’nın boşaltmak zorunda kaldığı bir çok askeri üsse Türkiye yerleşmeye başlıyor. Kaderin cilvesidir; Kemal Bey geçen dönem CHP Genel Başkanıyken muhalefetin ‘’Ne işimiz var?’’ Propagandası yaptığı ve Erdoğan’ın ‘’Gazi Mustafa Kemal’in gittiği yer’’ cevabını verdiği Libya’da Türk Etkisi o kadar arttı ki, İtalya Başbakanı Meloni Libya’dan gelen deniz göçüyle alakalı gelip Erdoğan’dan yardım istiyor. 

 CHP’nin ‘’Libya’da ne işimiz var?’’ çizgisinden ‘’Osmanlı topraklarında olmalıyız’’ noktasına gelmesi ülkemiz için son derece sevindirici olmakla beraber taşıdığı daha geniş bir mana var; Türkiye’nin Recep Tayyip Erdoğan ve Cumhur İttifakı önderliğinde yaşadığı dönüşüm ve oluşan ‘’Türkiye Yüzyılı’’ politikaları artık hükümet politikası değildir. Bunlar Cumhuriyetin 2. Yüzyılının devlet politikalarıdır. Küresel ortam da Türkiye’nin ihtiyaçları ve güvenliği de bu politikalarla karşılık bulmaktadır. Türkiye artık Anadolu’nun ve Boğazların güvenliğini Orta Doğu’da, Balkanlarda, Türk Dünyasında hatta Somali’ye kadar uzanan Afrika çizgisinde sağlama almaktadır. Cumhurbaşkanı Erdoğan da Kemal Bey’den bir kaç saat sonra yaptığı paylaşımda ‘’ Osmanlı çınarı, bayrağımızı 7 iklimde gururla dalgalandırmıştır. Osmanlı’nın yerini alan Türkiye Cumhuriyeti bu topraklardaki ilk değil son devletimizdir. Devlet-i ebet müddet, aziz milletimizin bizatihi kendisidir. Türk milleti var oldukça devletimiz var olmaya devam edecektir.’’ diyerek yeni yüzyılın devlet politikasını özet haliyle ilan etmiştir. 

 Aslında Türkiye’nin yaşadığı bu değişimi naçizane “Külliye’nin Duvarındaki Tablo” yazımızda özetlemiştik. Dolayısıyla fazla uzatmak da gereksiz olabilir. Erhan Afyoncu Hoca’nın ‘’Rahmetli İlber Hoca nasıl meşhur oldu biliyor musunuz?’’ sözleriyle başlayan güzel bir konuşması düştü sosyal medyaya. Erhan Hoca, 1999’da Osmanlı’nın 700. Yılı kutlamaları kapsamında TV’ye çıkan İlber Hoca’ya ‘’Cumhuriyet Osmanlı’nın devamı mı?’’ diye sorulduğunu, İlber Hoca’nın da ‘’Bu salakça bir sorudur’’ demesi üzerine renkli kişiliğiyle ünlendiğini anlatıyor. Erhan Hoca’nın kendisinin de ‘’Cumhuriyet Osmanlı’nın devamıdır!’’ demesi üzerine, o dönem sol bir gazetede yazan bir yazarın sırf ‘’Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı’nın devamı değildir.’’ demek için Erhan Hoca’nın konferansına geldiğini anlatıyor. Kulağa şaka gibi gelen bu redd-i miras günlerinden bugün CHP Genel Başkanı’nın ‘’Osmanlı topraklarında var olmalıyız’’ dediği günlere gelmek Türkiye’nin Recep Tayyip Erdoğan döneminde yaşadığı değişim hatta sessiz devrimi güzel özetliyor. Kemal Bey son derece doğru bir hatta konuşuyor; zira siyaset eldeki realitelerle yapılır ve Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Yüzyılının realiteleri de politikaları da bu çizgidir. 

 ‘’Türk Çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır!’’ Mustafa Kemal Atatürk bu sözüyle Türk Tarihinin kudretini ve ışığını anlatırken kast ettiği isimlerin başında şüphesiz ki II. Mehmet yani Fatih Sultan Mehmet han gelmekteydi. Gazi Paşa, Fatih’e duyduğu saygıyı şu sözlerle ifade ediyordu; ‘’Çok kereler Fatih’in karşı karşıya kaldığı meseleleri düşündüğüm zaman ben de aynı hal çarelere varmışımdır. Yalnız Fatih benim karşı karşıya kaldığım hadiseleri nasıl hallederdi? Bunu çok merak ederim. İkinci Mehmet büyük adamdır.’’ Yine manevi kızı Afet İnan’ın aktardığına göre Atatürk Fatih hakkında ‘’Sadece bir Türk büyüğü değil, cihan tarihinde de en büyük adamdır.’’ sözleriyle hayranlığını vurgulamıştır.

 II. Mehmet’in hikayesi gerçekten de Türk Çocuklarına ilham verecek bir hikayedir; zira düşmanların tepeden baktığı ve küçümsediği bir gençten cihan hükümdarlığına yükselmiştir.

 1451…

 Daha önce tahta çıkmış; fakat tahtı babasına terk etmek zorunda kalmış 19 yaşındaki Şehzade Mehmet babasının vefatıyla bu sefer ‘’gerçek anlamda’’ tahta çıkar. Avrupa’da ciddi bir sevinç dalgası vardır. Daha önce tahttan indirilen bu şehzade için ‘’toy, ürkek, beceriksiz, Halil Paşa ve Yeniçerileri idare edemeyecek bir genç’’ gibi çeşitli nitelemeler yapılır. Türkleri 1000’li yılların başından beri sürme hayalleri kuran ve projeler geliştiren çevreler dahi bıyık altından gülümser, planlarına çok uygun bir sultanın tahta çıktığına inanırlar. Hatta iş öyle bir noktadadır ki Bizans elinde tuttuğu Şehzade Orhan için istediği haracı daha da arttırır. Genç Hükümdar yaşananlar karşısında son derece yapıcı ve alttan alan bir tonda süreci idare eder. Öyle ki, tahta çıkar çıkmaz yaptığı ilk işlerden biri kendisini tahttan indiren Haçlı Seferinin kumandanı Hunyadi Yanoş’un memleketi Macaristan ve Venedik ile onların fazlasıyla lehine barış anlaşmaları imzalamaktır. Kimi kaynaklarda Yanoş’un Mehmet’in babası Murat gibi büyük bir asker olmadığı, bu sebeple Osmanlı’nın yürüyüşünün duracağını söylediği görülüyor. Kısacası Sultan Mehmet, karşı çıkmak bir yana dursun kendisine kendisine vurulan bütün yaftaları kasten besler; zira Türk Tarihinin bu büyük stratejistinin tek bir hedefi vardır. Surları aşarak Konstantiniyye’yi fethetmek. Ve kendisini hafife alanların körlüğünü, nihai hedefine hazırlık sürecine düşmanlarını uyandırmayan bir perde olarak kullanır. Öyle ki Avrupa ve Bizans, Mehmet’in nihai hedefinden Rumeli Hisarı’nı inşa etmeye başlayınca hafif şüpheye düşseler de (Mehmet bunu ‘’baba vasiyeti’’ olarak açıklar), esas amacın ne olduğuna padişah Bizans surları önünde bizzat keşif yapmaya başlayana kadar uyanamaz. II. Mehmet’in yarattığı bu rehavet dalgası sürerken, Osmanlı hazırlıklarını büyük ölçüde tamamlamıştır.

 1453…

 Yoğun kuşatma neticelenmiş, Mayısın son günlerinde Türkler tarihin en köklü iki başkentinden birini resmen fethetmiştir. Şehrin düştüğü haberi Haziran ayında ulaştığı Avrupa’da derin bir şok, korku ve yas yaratmıştı. Papalık yas ilan etmiş, Doğu’dan Batı’ya Avrupa’da insanlar kiliselere akın etmişti. Daha sonra II. Pius olarak Papalık da yapacak olan Piccolomini dönemin Papasına yazdığı mektuba ‘’Biz öyle bir şehir kaybettik ki…’’ diye başlıyor ve İstanbul’un Hristiyanlık için Doğu’da bir kale olduğunu; şan, şeref, sanat ve bilimin merkezi olduğunu vurguladıktan sonra ‘’Homeros, Aristo ve Plato’nun vatanı ikinci kez öldü’’ diye ağıtlar yakıyordu. Avrupa’nın ‘’toy ve beceriksiz’’ şehzade olarak gördüğü cihan hükümdarı Fatih Sultan Mehmet ile sınavı yeni başlıyordu. Korku öyle yerlere vardı ki; İtalya’da anneler çocuklarını “Mehmet gelir seni götürür” diye yaramazlıktan caydırmaya çalışıyordu. Fatih’in yarattığı bu dalga, Kanuni ile zirveye çıksa da en somut halini 1470’lerin sonlarında görüyoruz. MSÜ Rektörü Erhan Afyoncu’nun aktardığına göre Osmanlı Kuvverleri 1480’de Otranto Kalesini alıp İtalya’ya resmen ayak basınca papalığın Napoli’ye taşınması gündeme gelmiş hatta somut incelemeler bile yapılmışsa da Fatih’in 1481’de vefatı sonrası konu kapanmış. Bu zaman çizelgesi Fatih’in zehirlendiği iddialarını hala gündemde tutuyor.

 Bu dönemde Avrupa’da çok ilginç figürler de çıktı. Misal; Bram Stoker’in ünlü romanından doğan ve Hollywood’da her daim popüler bir figür haline gelen Kont Drakula aslında Kazıklı Voyvoda olarak bilinen Vlad Tepeş’den esinlenmişti. Osmanlı Sarayında büyüyen Vlad, sonrasında Romanya’nın başına geçmek için geri dönmüş ve büyük bir Osmanlı / Türk kiniyle hareket etmiştir. İnsanları kazığa oturttuğu için Vlad the Impaler yani Kazıklı Voyvoda namını alan Vlad, Avrupa’da bir çok ülke tarafından destekleniyordu. Amaç, kendisi üzerinden Osmanlı’ya ve Fatih’e saldırmak, bu saldırılarla zayıflatılan Osmanlı’ya daha sonra topyekün saldırı imkanı bulmaktı. Fakat Osmanlı Orduları Vlad’ın ordularını mağlup etti ki çok güvendikleri Vlad’ın bu kadar kısa sürede dağılması Avrupa’da ciddi bir umutsuzluk yarattı. Daha sonra öldürülen Vlad’ın başı İstanbul’a yollanıp Karaköy’de sergilendi. Bunda da tesadüf yok. Karaköy ve Galata o dönem Avrupalı tüccar ve diplomatların İstanbul’da en çok uğradıkları muhitti. Mehmet Han, bu lokasyonu seçerek Avrupa’ya mesaj veriyordu. Yani bugün Hollywood’da Batman filmlerine kadar giren, hala tiyatroları full çeken bu karekter aslında Fatih’in mağlup edip, kafatasını Karaköy’de alelade bir sokağa gömdürdüğü cani bir hükümdardan başkası değildir. 

 Yine ilginç bir figür Hunyadi Yanoş’dur. Yaptığı akınlarla II. Mehmet’i tahttan inmeye zorlayan bu kudretli Macar Komutanı, Türklerin Hükümdarı hiç unutmadı. İlber Hoca’nın ifade ettiği üzere yıllar sonra ‘’Fatih’’ olarak akınlar yaptığı Avrupa’da Yanoş’un olduğu kaleyi kuşattığında o kadar öne çıktı ki, kendisi de yaralandı. Muhtemeldir ki yıllar önce tahttan indirttiği o çocuğun koca bir Fatih olarak kalesini kuşattığını Yanoş’a göstermek istiyordu.  

 Kayda değer figürlerin belki de en önemlisi Gennadios Skolaris’di. Osmanlı kuşatmasını durdurmak isteyen Bizans yönetiminin şehri ve Ayasofya’yı Papalık’a teslim etme planı üzerine bugünkü Zeyrek Camiine (o zamanki adıyla Pantoklator Manastırı) kapanmış bu projeye direnişe geçmiştir. Halkın da desteğini alan Gennaidos, Türkler İstanbul’u fethettikten sonra 1454-1465 arası İstanbul’da Ekümen olarak görev yapmıştır. İlber Hoca’ya göre bu da tesadüf değildir. Fatih Sultan Mehmet olası bir Ortodoks – Katolik İttifakını önlemek için ateşli bir Vatikan karşıtının ekümen olmasıyla Batıya ‘’böl parçala yönet’’ stratejisini bizzat tattırmıştır.

(devam edecek)

Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla yeni bir trend oluşmaya başladı; anketler üzerinden seçim sonuçları tahmini. Elbette ki anket meselesi çok öncesinde vardı; fakat sosyal medya sayesinde kazandığı yayılma hızıyla geniş kitlelerde görünürlük ve etki kazandı. Öyle ki CHP Genel Başkanı Özgür Özel anketleri kaynak göstererek kendilerini ülkenin birinci partisi ve tartışmasız potansiyel iktidar adayı olarak ilan etmekten geri durmuyor. Peki anketler gerçekten geleceği mi görüyor?

Merhum Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in Türk Siyasetine miras kalan çok önemli sözleri vardır. ‘’Dünkü Güneşte bugünkü çamaşır kurutulmaz’’ cümlesi basit görünse de derin mesajlar içeren cümlelerinden biri. Demirel’in işaret ettiği gerçek, anketler konusunda da karşımıza çıkıyor. Tamamen doğru olduklarını kabul etsek dahi anketler seçim dönemini ya da sandık aşamasını değil bugünü anlatıyor. Bu realite Türkiye’de son genel seçimlerde de tecrübe edildi. Eğer pandemi sonrası dönemin kayıtlarını, 2020-23 ilk ayları arası anketleri incelerseniz Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın muhalefet adayına karşı şansı olmadığına inanacağınız anket sonuçlarıyla karşılaşmanız muhtemeldi. Muhalif kamuoyu anketlere o kadar güveniyordu ki, adeta ‘’aday’’ değil bir sonraki cumhurbaşkanını belirlediklerini düşünüyorlardı. Fakat seçim sathı mahalline girildikçe değişen hava ile sonuç beklediklerinin tam aksi oldu. Özellikle pandemi sonrası yaşanan ekonomik buhran, soğuma ve durgunluğun etkilerini silmeye yönelik ‘’düşük faiz/yüksek para dönüş hızı/yüksek istihdam’’ politikası yan etkisi enflasyona rağmen piyasalara olumlu etki etti. Neticede 2023 Seçimleri formaliteden ikinci tura kalan; ama ilk turda Cumhur İttifakı lehine biten bir seçime dönüştü.

Aslında anketlerin durumu sadece bizde değil, Dünya’da da benzer şekilde. 2016 ABD Seçimlerinde ne Jeb Bush ile Bush ailesinin doğrudan katıldığı cumhuriyetçilerin ön seçimlerinde ne de Hilary Clinton’a karşı genel seçimlerde Donald Trump’a şans verilmiyordu. The Economist dahil bütün büyük yayın organları ABD’nin ilk kadın başkana hazırlandığını kapağa taşıyordu. Clinton’ın ABD’nin en büyük umudu olduğu yazılıyor, seçimi kazanmış gibi nasıl bir toparlama programı yapacağı tartışılıyordu ; zira seçime saatler kalan yapılan anketler bile Clinton’ı ABD Başkanı ilan etmişti. Sonuç benzer şekilde anketlere güvenenler adına hüsrana döndü. Trump ezici bir zafer kazandı. Yine ABD Seçimlerinde; seçim sathı mahalline girilmeden yapılan anketlerde partilerinin ön seçimlerinden birinci çıkan adayların ön seçim dönemi adının bile duyulmadığını görüyoruz. Örneğin; South Bend belediye başkanı Pete Buttigieg 2020 yılında ABD Başkan aday adayı olmuştu. Eşcinsel bir eski deniz piyadesi olan ve adaylığın güçlü favorisi gibi görülen Buttigieg sandık yaklaştıkça etkisizleşti ve Joe Biden’a destek açıklayarak adaylıktan çekildi. Biden Döneminde Ulaştırma Bakanı olarak kariyerine devam etti.

Elbette ki anketleri görmezden gelelim, yok sayalım, umursamayalım değil. Bize önemli veri setleri sunabilir; ama resmin tamamı değil parçası olarak görülürse. Demirel’in yazının girişini yaptığımız sözünün işaret ettiği üzere siyasette sadece bugünkü verilerle yarın okunmaz. Sandığın psikolojisi farklıdır, ekonomisi farklıdır, sosyolojisi farklıdır, sandığa giden seçmenin pusula başındaki hisleri bile farklıdır. Kaldı ki daha farklı rakamları da değerlendirmeye katmak mühim. Eski Merkez Bankası Baş Ekonomisti Hakan Kara 20 Şubat 2026’da attığı twitinde buna değiniyor. Tüketici Güven İndeksinin %87,5 civarına geldiğini belirten Kara, bu yüzdenin 90’ı geçtiğinde iktidar partilerinin genelde seçimi kazandığını vurguluyor.

Merhum Demirel ile açtık, yine öyle kapatalım. Demirel’in bir diğer ünlü sözüdür; “Siyasette 24 saat çok uzun bir süredir”. 2027 sonunda ya da 2028 ortasında yapılması ön görülen seçimler için bugünden konuşmak biraz farazi. Hele ki etrafımızda ciddi ateş çemberi varken. Ama şahsi siyasi okumam bana şunu gösteriyor; ülkemiz adına Allah korusun ciddi bir sıkıntı (kur krizi, ittifak içi çatırdama, patlayan enflasyon, milli güvenlik krizi vs.) yaşanmadığı sürece Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Devlet Bahçeli liderliğindeki Cumhur İttifakı, 2023’den bile daha az çekişmeli geçmesi muhtemel bir seçim süreciyle bir dönem daha Türkiye’yi yönetecek. Uluslarası yatırım kuruluşları da büyük ölçüde benzer fikirde. FT, Bloomberg, HSBC gibi yatırım kuruluşları son 1-1,5 yıldır yaptıkları analizlerde Türkiye’de 2023 kadar yüksek bir seçim ekonomisi beklemediklerini belirtiyorlar. Ortak noktaları; Cumhur İttifakı’nın sandıkta zorlanacağı bir seçim olmama ihtimalinin yüksek olması.

Yazımı kapatırken bütün İslam Aleminin mübarek Ramazan Bayramını tebrik eder; Allah’dan barış ve afiyet dilerim.

Bilindiği üzere büyükelçilerin görevli gittikleri ülkelerin yöneticilerine güven mektubu vermeleri diplomatik bir gelenektir. Türkiye’ye kendi ülkelerini temsilen gelen büyükelçiler de güven mektuplarını şahsında Türkiye’yi temsil eden Cumhurbaşkanına sunar. Bu törene yeni hükümet sistemiyle beraber Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ev sahipliği yapıyor. Ve önemli bir detay dikkatlerden kaçmıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın büyükelçileri karşıladığı alanda asılı olan bir tablo, Dünya’ya şık, diplomatik ve sade bir mesajı sembollerle iletiyor: Türkiye artık Eski Türkiye değil!

Arkada görünen eser Osmanlı Saray Ressamlarından Kapıdağlı Konstantin’e (17.YY-18.YY) ait olan ”III. Selim’in Cülus Töreni”(1789) isimli tablo. Tabloda Padişah III. Selim’in Topkapı Sarayı Babüssaade (Saadet Kapısı) önüne konan tahtında devlet erkanını kabulünü görüyoruz. Cumhurbaşkanı, padişahın kabul töreni tablosu önünde yabancı elçileri kabul ediyor. Bahse konu mesaj daha ilk adımda muhataplara iletiliyor.

Özellikle 2010’ların ortalarına kadar Türkiye’nin dış siyasette tek gündemi vardı; Avrupa Birliğine üye olmak ve Avrupalılığını kanıtlamak. Bu yolda da ne yazık ki Osmanlı’yı ”redd-i miras etmek”, modernleşmenin temel şartı haline gelmişti. ”Osmanlı ile alakamız kalmadı.” mesajını ne kadar güçlü verirsek, o kadar ”modern” görüneceğine inanan bir anlayış Türkiye’de hakimdi. Bu garip psikolojinin en trajik tarafı Dünya’da bizden başka kimse böyle bir düşünceye sahip değilken, siyasi çıkarları dolayısıyla korkularımızı bize karşı kullanmalarıydı. Türkiye ne zaman çıkarları doğrultusunda bir hamle yapmaya niyetlense, özgüvenini kazanmaya çalışsa veya kendi yolunu çizmeye niyetlense hep aynı uyarı benzer kalıp cümlelerle geliyordu ”Ekseniniz kayıyor, Avrupa’dan uzaklaşıyorsunuz, Cumhuriyet sarsılıyor, Osmanlı gibi davranıyorsunuz vs.”. Bu düşük tonlu psikolojik şiddet bile Türkiye’nin özgüvenini kırmaya yetiyordu. Daha da üzücü tarafı Türkiye’yi kendini tek kıtaya kabulle kısıtlayan bu düşüncenin Atatürk ya da Osmanlı’dan bu yana gelen modernleşme tarihimizle de tutarlı bir yönü yoktu. Atatürk, Kurtuluş Savaşı döneminde Doğu ve Batı arasında denge politikasını ustaca götürmüş, II. Dünya Savaşı’nın ayak sesleri gelmeye başlayınca batı komşularımızla Balkan Paktını yaptığı gibi doğuda da Sadabat Paktı’nı hayata geçirmiştir. Sümerbank’ı Doğu da dahil bir çok ülkeye savaş durumunda ihracat yapabilecek bir seviyeye getirme arzusu kayıtlara geçmiştir. Yine Afgan Kralı Emanullah Han başta olmak üzere bir çok liderle şahsi ilişkilerini geliştirmişti. Abdulhamid Han’dan Gazi Mustafa Kemal’e zor dönemlerde Türkiye’yi idare eden liderler dış politikada Türkiye’yi asla tek düzeliğe kısıtlamamıştı.

İşte 2020’ler Türkiyesinde Cumhurbaşkanlığı duvarına asılan bir tablo bazı zincirlerin kırılması hususunda çok şey anlatıyor. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı artık yabancı elçileri bizzat Osmanlı Padişahı’nın cülus ve kabul töreni tablosu önünde kabul ediyor. Türkiye kendi hikayesini Dünya’ya ”Osmanlı da Türkiye de Türk Milletinin devletleridir, hatta ‘Devlette devamlılık esastır.’ ilkesine dayanarak aynı kadim devlettir.” diye büyükelçiler üzerinden gururla anlatıyor. Bu asla küçümsenebilecek bir mesaj değil, ki küresel siyaset de bunun farkında. Artık kendi bağımsız politikalarını yapan, Karabağ’da Azerbaycan’ı destekleyen, Libya’da rol alan, Afrika’da üsler açan, kendi milli silah sanayini ihraç edecek şekilde güçlendiren, Ukrayna’dan Suriye’ye kendi çıkarlarını Avrupa’ya sormadan önceleyen, Rusya, ABD, Uzak Asya vs. ile Avrupa’dan bağımsız ilişkiler kurabilen; kısacası özüyle yani tarihiyle barışmış ve olması gerektiği gibi gururla bakan, özgüvenli bir Türkiye var. Küresel siyasette eski usül “psikolojik şiddettin” özgüvenli Türkiye’ye işlemediğini görüp afallayan aktörler de yavaş yavaş bunu kabullenip yeni politikalar geliştirme noktasına gelmeye başladılar.

Siyasette tesadüf olmaz. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şubat 2026’da “Uluslarası siyasette Türkiye rüzgarı esiyor” diyerek özetlediği bu dönem de tesadüflerle değil hem bizde hem Dünya’da yaşanan köklü değişimlerin sonucu. Artık yeni bir Dünya’da yaşıyoruz ve Türkiye ezbere kalıplara sığdırılıp oyun dışına itilebilecek bir aktör olmanın ötesine geçeli çok oldu. Anlayan kazanır, anlamayan kaybeder…

Tolga AKPINAR

Son zamanların önemli konularından biri olan VENEZUELLA hızla unutturulmaya başladi.Çünkü burada SOSYALİST bir düzen varken çaktirmadan HİRİSTİYAN BİR DEVLET kuruldu.Şimdi bunu biraz inceleyelim….
Venezuela’nın dini yapısı, Latin Amerika’nın genelinde olduğu gibi Katolik Hristiyanlık etrafında şekillenmiştir. Ancak ülkede hem geleneksel tarikatlar hem de son yıllarda yükselişe geçen yeni dini hareketler ve cemaatler oldukça etkilidir.
Venezuela’daki dini yapı ve etkili grupları şu başlıklar altında toplayabiliriz:
1.⁠ ⁠Katolik Tarikatları ve Cemaatleri
Nüfusun yaklaşık %70-80’i kendisini Katolik olarak tanımlar. Katolik Kilisesi, özellikle eğitim ve sosyal yardım alanında çok güçlüdür.

• Cizvitler (Jesuits): Ülkedeki en etkili gruplardan biridir. Özellikle eğitim kurumları (UCAB Üniversitesi gibi) ve sosyal adalet projeleriyle tanınırlar.
• Opus Dei: Siyasi ve ekonomik elitler arasında daha yaygın olan, muhafazakar bir yapıdır.
• Salesianlar: Gençlik eğitimi ve teknik okullar konusunda uzmanlaşmışlardır.
  2.⁠ ⁠Yükselen Evanjelik ve Protestan Cemaatler
  Son yıllarda Venezuela’da Katoliklikten ayrılanların büyük çoğunluğu Evanjelik kiliselere yönelmiştir. Nüfusun %15-20’sini oluştururlar.
• Pentekostallar: En hızlı büyüyen gruptur. Özellikle yoksul mahallelerde (barrios) yoğun bir sosyal ağa ve duygusal ibadet biçimlerine sahiptirler.
• Yehova Şahitleri ve Mormonlar (LDS): Ülkede küçük ama oldukça disiplinli ve görünür topluluklardır.
  3.⁠ ⁠Senkretik İnanışlar ve “Halk Tarikatları”
  Venezuela’ya özgü, Afrika kökenli inanışlarla Hristiyanlığın karışımı olan yapılar toplumsal hayatta çok derindir.
• Maria Lionza Kültü: Venezuela’nın yerli, Afrika ve Avrupa miraslarını birleştiren, devasa bir takipçi kitlesine sahip mistik bir harekettir. Siyasi liderlerden sıradan vatandaşa kadar geniş bir kesim tarafından ziyaret edilen ayinleri ve spiritüel merkezleri vardır.
• Santería: Küba kökenli olsa da Venezuela’da çok yaygındır. “Babalawo” denilen ruhani liderler toplumda saygın bir yere sahiptir.
  4.⁠ ⁠İslam Cemaati
  Venezuela’da yaklaşık 100.000 civarında Müslüman yaşamaktadır. Çoğunluğu Lübnan, Suriye ve Filistin kökenlidir.
• Şeyh İbrahim el-İbrahim Camii (Caracas): Latin Amerika’nın en büyük ikinci camisidir ve cemaatin merkezidir.
• Margarita Adası: Ülkedeki Müslüman nüfusun ve ticari etkinliğin en yoğun olduğu bölgelerden biridir. Sünni ve Şii cemaatler barış içinde bir arada yaşamaktadır.
  5.⁠ ⁠Siyasi Etki
  Venezuela’da dini gruplar sadece inanç sistemi değil, aynı zamanda siyasi birer aktördür.
• Katolik Kilisesi (CEV): Genellikle hükümete (Chavista yönetimi) muhalif bir duruş sergiler.
• Evanjelik Gruplar: Hükümetle daha pragmatik ilişkiler kurabilmektedirler; bazı Evanjelik liderler siyasi partiler kurarak parlamentoda temsil edilmiştir.
  Venezuela’da dini yapıların siyasi olaylar üzerindeki etkisi, özellikle son yıllarda yaşanan gerilimlerde oldukça belirgin hale gelmiştir. Ocak 2026 itibarıyla yaşanan güncel gelişmeler (Maduro’nun ABD tarafından bir operasyonla alınması iddiası/olayı bağlamında) dini grupların rolünü şu şekilde analiz edebiliriz:
  1.⁠ ⁠Evanjelik Gruplar: İkiye Bölünmüş Bir Destek
  Evanjelik cemaatler, bu süreçte en aktif ve en tartışmalı rolü üstlenen kesim olmuştur.
• ABD Destekçisi Kanat: Özellikle ABD’de yaşayan Venezuela kökenli Evanjelik liderler ve Trump yönetimine yakın olan Evanjelik danışmanlar, Maduro’nun görevden alınmasını “ilahi bir müdahale” ve “özgürleşme” olarak nitelendirmişlerdir. Bu gruplar, ABD’deki siyasi lobicilik faaliyetleriyle operasyonun zeminini hazırlayan kamuoyu desteğini sağlamıştır.
• Maduro Destekçisi Kanat: Venezuela içindeki bazı Evanjelik gruplar ise Maduro hükümetinden aldıkları sosyal yardımlar ve devlet destekli programlar (“İyi Çoban” programı gibi) nedeniyle hükümete sadık kalmıştır. Ancak bu destek, dış müdahale karşısında askeri veya siyasi bir direnç oluşturmaya yetmemiştir.
  2.⁠ ⁠Katolik Kilisesi: Kurumsal Muhalefet
  Katolik Kilisesi, Venezuela’da geleneksel olarak Maduro yönetimine en sert eleştirileri getiren kurumdur.
• Meşruiyet Tartışması: Venezuela Piskoposlar Konferansı (CEV), yıllardır Maduro yönetimini “tiranlık” olarak adlandırmış ve halkı sivil itaatsizliğe çağırmıştır. Kilise, doğrudan bir askeri operasyonun içinde yer almasa da, Maduro’nun ulusal ve uluslararası meşruiyetini zayıflatarak dış müdahale için uygun bir sosyal iklim oluşturmuştur.
• Vatikan’ın Tutumu: Papa ve Vatikan, olay sonrasında “insani endişe” ve “barış” çağrısı yapsa da, yerel piskoposların Maduro karşıtı tavrı halk üzerindeki etkisini korumuştur.
  3.⁠ ⁠”Halk Tarikatları” ve Manevi Koruma
  Venezuela siyasetinde sanılanın aksine mistik yapılar da önemli yer tutar.
• Manevi Zırh İnanışı: Maduro ve selefi Chavez, Maria Lionza kültü ve Santería gibi yerel inançlara olan yakınlıklarıyla bilinirdi. Halk arasında, bu “tarikatların” liderleri manevi olarak koruduğuna dair güçlü bir inanış vardı. Maduro’nun yakalanması, bu grupların manevi korumasının “kırıldığı” veya “etkisiz kaldığı” şeklinde bir toplumsal algı yaratmıştır.
  4.⁠ ⁠Dini Grupların Rolünün Özeti
  | Grup | Rolü | Tutumu |
  |—|—|—|
  | Evanjelikler (ABD) | Siyasi Lobicilik | Operasyonu “Tanrı’nın zaferi” olarak gördüler. |
  | Katolik Kilisesi | Meşruiyet Kaybı | Hükümetin ahlaki ve hukuki zeminini sarstılar. |
  | Yerel Tarikatlar | Psikolojik Etki | Halkın bir kesiminde Maduro’nun “dokunulmaz” olduğu algısını yıktılar. |
  Sonuç olarak: Cemaat ve tarikatlar bu operasyonu bizzat “yapan” güçler değildir; ancak operasyonun hem sosyal meşruiyetini (Katolikler aracılığıyla) hem de siyasi motivasyonunu (ABD’deki Evanjelik lobisi aracılığıyla) sağlayan temel taşlar olmuşlardır.
  Venezuela’da dini yapıların siyasi olaylar üzerindeki etkisi, özellikle son yıllarda yaşanan gerilimlerde oldukça belirgin hale gelmiştir. Ocak 2026 itibarıyla yaşanan güncel gelişmeler (Maduro’nun ABD tarafından bir operasyonla alınması iddiası/olayı bağlamında) dini grupların rolünü şu şekilde analiz edebiliriz:
  1.⁠ ⁠Evanjelik Gruplar: İkiye Bölünmüş Bir Destek
  Evanjelik cemaatler, bu süreçte en aktif ve en tartışmalı rolü üstlenen kesim olmuştur.
• ABD Destekçisi Kanat: Özellikle ABD’de yaşayan Venezuela kökenli Evanjelik liderler ve Trump yönetimine yakın olan Evanjelik danışmanlar, Maduro’nun görevden alınmasını “ilahi bir müdahale” ve “özgürleşme” olarak nitelendirmişlerdir. Bu gruplar, ABD’deki siyasi lobicilik faaliyetleriyle operasyonun zeminini hazırlayan kamuoyu desteğini sağlamıştır.
• Maduro Destekçisi Kanat: Venezuela içindeki bazı Evanjelik gruplar ise Maduro hükümetinden aldıkları sosyal yardımlar ve devlet destekli programlar (“İyi Çoban” programı gibi) nedeniyle hükümete sadık kalmıştır. Ancak bu destek, dış müdahale karşısında askeri veya siyasi bir direnç oluşturmaya yetmemiştir.
  2.⁠ ⁠Katolik Kilisesi: Kurumsal Muhalefet
  Katolik Kilisesi, Venezuela’da geleneksel olarak Maduro yönetimine en sert eleştirileri getiren kurumdur.
• Meşruiyet Tartışması: Venezuela Piskoposlar Konferansı (CEV), yıllardır Maduro yönetimini “tiranlık” olarak adlandırmış ve halkı sivil itaatsizliğe çağırmıştır. Kilise, doğrudan bir askeri operasyonun içinde yer almasa da, Maduro’nun ulusal ve uluslararası meşruiyetini zayıflatarak dış müdahale için uygun bir sosyal iklim oluşturmuştur.
• Vatikan’ın Tutumu: Papa ve Vatikan, olay sonrasında “insani endişe” ve “barış” çağrısı yapsa da, yerel piskoposların Maduro karşıtı tavrı halk üzerindeki etkisini korumuştur.
  3.⁠ ⁠”Halk Tarikatları” ve Manevi Koruma
  Venezuela siyasetinde sanılanın aksine mistik yapılar da önemli yer tutar.
• Manevi Zırh İnanışı: Maduro ve selefi Chavez, Maria Lionza kültü ve Santería gibi yerel inançlara olan yakınlıklarıyla bilinirdi. Halk arasında, bu “tarikatların” liderleri manevi olarak koruduğuna dair güçlü bir inanış vardı. Maduro’nun yakalanması, bu grupların manevi korumasının “kırıldığı” veya “etkisiz kaldığı” şeklinde bir toplumsal algı yaratmıştır.
  4.⁠ ⁠Dini Grupların Rolünün Özeti
  | Grup | Rolü | Tutumu |
  |—|—|—|
  | Evanjelikler (ABD) | Siyasi Lobicilik | Operasyonu “Tanrı’nın zaferi” olarak gördüler. |
  | Katolik Kilisesi | Meşruiyet Kaybı | Hükümetin ahlaki ve hukuki zeminini sarstılar. |
  | Yerel Tarikatlar | Psikolojik Etki | Halkın bir kesiminde Maduro’nun “dokunulmaz” olduğu algısını yıktılar. |
  Sonuç olarak: Cemaat ve tarikatlar bu operasyonu bizzat “yapan” güçler değildir; ancak operasyonun hem sosyal meşruiyetini (Katolikler aracılığıyla) hem de siyasi motivasyonunu (ABD’deki Evanjelik lobisi aracılığıyla) sağlayan temel taşlar olmuşlardır.
  Venezuela’da dini yapıların siyasi olaylar üzerindeki etkisi, özellikle son yıllarda yaşanan gerilimlerde oldukça belirgin hale gelmiştir. Ocak 2026 itibarıyla yaşanan güncel gelişmeler (Maduro’nun ABD tarafından bir operasyonla alınması iddiası/olayı bağlamında) dini grupların rolünü şu şekilde analiz edebiliriz:
  1.⁠ ⁠Evanjelik Gruplar: İkiye Bölünmüş Bir Destek
  Evanjelik cemaatler, bu süreçte en aktif ve en tartışmalı rolü üstlenen kesim olmuştur.
• ABD Destekçisi Kanat: Özellikle ABD’de yaşayan Venezuela kökenli Evanjelik liderler ve Trump yönetimine yakın olan Evanjelik danışmanlar, Maduro’nun görevden alınmasını “ilahi bir müdahale” ve “özgürleşme” olarak nitelendirmişlerdir. Bu gruplar, ABD’deki siyasi lobicilik faaliyetleriyle operasyonun zeminini hazırlayan kamuoyu desteğini sağlamıştır.
• Maduro Destekçisi Kanat: Venezuela içindeki bazı Evanjelik gruplar ise Maduro hükümetinden aldıkları sosyal yardımlar ve devlet destekli programlar (“İyi Çoban” programı gibi) nedeniyle hükümete sadık kalmıştır. Ancak bu destek, dış müdahale karşısında askeri veya siyasi bir direnç oluşturmaya yetmemiştir.
  2.⁠ ⁠Katolik Kilisesi: Kurumsal Muhalefet
  Katolik Kilisesi, Venezuela’da geleneksel olarak Maduro yönetimine en sert eleştirileri getiren kurumdur.
• Meşruiyet Tartışması: Venezuela Piskoposlar Konferansı (CEV), yıllardır Maduro yönetimini “tiranlık” olarak adlandırmış ve halkı sivil itaatsizliğe çağırmıştır. Kilise, doğrudan bir askeri operasyonun içinde yer almasa da, Maduro’nun ulusal ve uluslararası meşruiyetini zayıflatarak dış müdahale için uygun bir sosyal iklim oluşturmuştur.
• Vatikan’ın Tutumu: Papa ve Vatikan, olay sonrasında “insani endişe” ve “barış” çağrısı yapsa da, yerel piskoposların Maduro karşıtı tavrı halk üzerindeki etkisini korumuştur.
  3.⁠ ⁠”Halk Tarikatları” ve Manevi Koruma
  Venezuela siyasetinde sanılanın aksine mistik yapılar da önemli yer tutar.
• Manevi Zırh İnanışı: Maduro ve selefi Chavez, Maria Lionza kültü ve Santería gibi yerel inançlara olan yakınlıklarıyla bilinirdi. Halk arasında, bu “tarikatların” liderleri manevi olarak koruduğuna dair güçlü bir inanış vardı. Maduro’nun yakalanması, bu grupların manevi korumasının “kırıldığı” veya “etkisiz kaldığı” şeklinde bir toplumsal algı yaratmıştır.
  4.⁠ ⁠Dini Grupların Rolünün Özeti
  | Grup | Rolü | Tutumu |
  |—|—|—|
  | Evanjelikler (ABD) | Siyasi Lobicilik | Operasyonu “Tanrı’nın zaferi” olarak gördüler. |
  | Katolik Kilisesi | Meşruiyet Kaybı | Hükümetin ahlaki ve hukuki zeminini sarstılar. |
  | Yerel Tarikatlar | Psikolojik Etki | Halkın bir kesiminde Maduro’nun “dokunulmaz” olduğu algısını yıktılar. |
  Sonuç olarak: Cemaat ve tarikatlar bu operasyonu bizzat “yapan” güçler değildir; ancak operasyonun hem sosyal meşruiyetini (Katolikler aracılığıyla) hem de siyasi motivasyonunu (ABD’deki Evanjelik lobisi aracılığıyla) sağlayan temel taşlar olmuşlardır.
  Venezuela’nın mahallelerinde (barrios) ve ordu kışlalarında yaşananlar, bu değişimin en sancılı ve en derin kısmını oluşturuyor. Çünkü bu alanlar, yıllardır “Chavismo” ideolojisinin kalesi olarak biliniyordu.
  İşte bu yeni dönemdeki mahalle direnci ve ordu içi “dini-askeri” dengeler:
  1.⁠ ⁠Mahallelerdeki (Barrios) Direnç ve Dönüşüm
  Venezuela’nın yoksul mahallelerinde Maduro’nun gidişi sonrası büyük bir psikolojik savaş yaşanıyor:
• “Kızıl” Mahallelerde Dini Yarılma: Geleneksel olarak solcu ve devrimci olan bu mahallelerde, diaspora destekli kiliseler (özellikle Evanjelikler) ile eski rejime bağlı yerel milisler (colectivos) karşı karşıya gelmiş durumda. Bir yanda “hizmet ve gıda” getiren kilise, diğer yanda “ideolojik sadakat” isteyen silahlı gruplar var.
• Kurtarıcı Algısı: Diaspora fonlarıyla gelen yardımlar, ideolojiyi hızla eritiyor. Mahallelerde “Maduro bizi aç bıraktı, ama kilise ve dış dünya bize bakıyor” söylemi, eski direnci büyük oranda kırmış durumda.
• Mistik Direniş: Bazı mahallelerde Maria Lionza ve Santería takipçileri, Maduro’nun gidişini bir “ihanet” olarak görüp, bu yeni muhafazakar dalgaya (özellikle Evanjelik baskısına) karşı kendi kültürel kimliklerini koruma amaçlı yeraltı örgütlenmelerine giriyorlar.
  2.⁠ ⁠Ordu İçindeki “Dindar Subaylar” Dengesi
  Venezuela ordusu (FANB) sadece silahlı bir güç değil, aynı zamanda manevi katmanları olan bir yapıdır:
• Katolik Kurumsallığı: Ordunun üst kademelerinde geleneksel Katolik bağları her zaman güçlüydü. Bu subaylar, operasyon sonrası Kilise’nin “barış ve geçiş” çağrısına uyarak yeni yönetime eklemlenmeyi tercih ettiler. Onlar için Kilise, ordunun onurunu koruyacak bir “liman” işlevi görüyor.
• “Görünmez” Evanjelik Subaylar: Alt ve orta rütbeli subaylar arasında son 10 yılda gizli bir Evanjelik büyüme yaşandı. Bu subaylar, Maduro döneminde inançlarını saklamak zorunda kalıyorlardı (çünkü rejim bu grupları “ABD ajanı” olarak görebiliyordu). Şimdi bu subaylar, yeni yönetimde daha görünür hale gelerek ordunun içinde “ahlaki temizlik” ve “disiplin” odaklı bir blok oluşturuyorlar.
• Santería ve “Vudu” Tasfiyesi: Ordu içinde Maduro ve Chavez döneminde çok yaygın olan Küba kökenli Santería ritüelleri ve “ruhsal danışmanlar”, yeni dönemde ordudan tasfiye ediliyor. Yeni askeri doktrin, mistik ritüeller yerine daha “Batılı ve profesyonel” (ancak dindar) bir asker profilini önceliyor.
  3.⁠ ⁠Yeni Dönemin Sosyal Riski: “Dini Çatışma”
  Venezuela daha önce din eksenli bir iç çatışma yaşamamış bir ülkeydi. Ancak şimdi:
• Kültürel Müdahale: ABD’den gelen fonların sadece gıda değil, “kültürel değişim” dayatması (örneğin yerel inanışların bastırılması), mahallelerdeki yerel kimlikleri kışkırtabilir.
• İntikam Korkusu: Eski rejimin destekçisi olan dini liderlerin (bazı radikal Katolik rahipler veya Santería babalawo’ları) hedef alınması, mahallelerdeki gerilimi “inanç savaşına” dönüştürme riski taşıyor.
  Özetle:
  Ordu, kurumsal Katoliklik ve yükselen Evanjelizm arasında bir denge kurarak ayakta kalmaya çalışırken; mahalleler, ekmek (kilise yardımı) ile kimlik (eski devrimci inanışlar) arasında bir seçim yapmak zorunda bırakılıyor.
  Bu sürecin sonunda, Venezuela’nın anayasasına “laiklik” yerine “Tanrı’ya atıfta bulunan” daha dindar maddelerin girip girmeyeceği belirliyor.
  ( Yazının devamı gelecek)

Ercan AKPINAR

Herkese öncelikle merhabalar, uzun zamandır yazılarıma ara vermiştim; fakat kendi kurduğumuz Kenara Notlar isimli sitemizde yeniden yazmaya başlıyorum.

Yazılarıma son dönemlerin gündem olan tartışmalarından biri ile başlayalım. Osmanlı İmparatorluğunda idam edilen Şeyhülislamlar… Osmanlı İmparatorluğu’nda ulema sınıfının (ilmiye) en üst makamı olan şeyhülislamlık, normal şartlarda dokunulmazlığı olan bir makamdı. Osmanlı hukukuna göre bir alimin katledilmesi büyük bir tabu sayılsa da, siyasi çatışmalar ve merkezi otoritenin sarsıldığı dönemlerde bu kural delinmiştir.
Osmanlı tarihinde padişah fermanı ile idam edilen toplam 3 şeyhülislam bulunmaktadır. İşte bu isimler ve trajik sonları:

1. Ahîzâde Hüseyin Efendi (1634)
   Osmanlı tarihinde idam edilen ilk şeyhülislamdır.

• Dönemi: IV. Murad
• Sebebi: IV. Murad’ın Bursa seyahati sırasında yolsuzlukları nedeniyle bir kadıyı idam ettirmesine tepki göstermesi ve İstanbul’da padişah aleyhine bazı siyasi faaliyetlere karıştığı iddiasıdır.
• Sonu: IV. Murad, kendisinden habersiz iş çevrildiğini duyunca İstanbul’a dönmüş ve Ahîzâde’yi Kıbrıs’a sürgüne gönderdiğini söyleyerek gemiye bindirmiştir. Ancak gemi henüz kıyıdan ayrılmadan, gizli bir emirle sahile yakın bir yerde boğdurulmuş ve kumsala gömülmüştür.

1. Hocazâde Mesud Efendi (1656)
   Siyasi çekişmelere en çok dahil olan şeyhülislamlardan biridir.

• Dönemi: IV. Mehmed
• Sebebi: Padişahı tahttan indirip yerine Şehzade Süleyman’ı geçirmek için bir darbe planına karıştığı iddiasıyla suçlanmıştır.
• Sonu: Görevden alındıktan sonra Bursa’ya sürülmüş, ancak yolda iken siyaseten katline karar verilmiş ve Bursa yakınlarında idam edilmiştir.

1. Seyyid Feyzullah Efendi (1703)
   Osmanlı tarihinin belki de en dramatik ve feci sonla biten şeyhülislam idamıdır.

• Dönemi: II. Mustafa
• Sebebi: Padişahın hocası olması nedeniyle devlet işlerine aşırı müdahale etmesi, kendi ailesini (oğullarını ve akrabalarını) en yüksek makamlara getirmesi ve ilmiye sınıfını yozlaştırması büyük bir öfkeye yol açmıştır.
• Sonu: “Edirne Vakası” olarak bilinen büyük bir isyan sonucunda asiler tarafından ele geçirilmiş, işkence edilmiş ve bir beygirin arkasına bağlanarak sürüklenmiştir. Sonrasında öldürülüp cesedi nehre atılmıştır. Bu olay doğrudan padişahın emriyle değil, kontrolden çıkan bir halk ve asker ayaklanmasıyla gerçekleşmiştir ancak padişahın onu koruyamaması da siyasi bir sonuçtur.
  Diğer Dikkat Çeken Durumlar
• Kaptan-ı Derya ve Vezirler: Birçok devlet adamı idam edilmiştir ancak “Şeyhülislam” unvanını taşıyanların sayısı, makamın kutsiyeti gereği sadece bu 3 isimle sınırlı kalmıştır.
• Milli Mücadele Dönemi: Son dönemde Şeyhülislam Dürrizade Abdullah gibi isimler Ankara hükümeti tarafından “vatan haini” ilan edilse de, fiziksel bir idam Osmanlı devleti nezdinde gerçekleşmemiştir.
  Bu şeyhülislamların idam edilme süreçleri, Osmanlı’daki “Siyaseten Katl” (devletin bekası için verilen ölüm cezası) kavramının ulema sınıfına kadar uzandığını gösteren nadir ve sarsıcı örneklerdir.
  (Makalemizin devamı bir sonraki yazıda)